CBAM - CO₂-heffing op invoer van minerale meststoffen: achtergrond en stand van zaken

Op 7 januari kwamen de Europese ministers van Landbouw bijeen om te bespreken hoe de voedselzekerheid en -soevereiniteit van de Europese Unie gewaarborgd kunnen worden. Na deze bijeenkomst kondigden vertegenwoordigers van de Europese Commissie een reeks maatregelen aan die van invloed zijn op de Europese meststoffenindustrie zoals op de CO₂-heffing op invoer van minerale meststoffen.

Het “Carbon Border Adjustment Mechanism” (afgekort CBAM of CO2-heffing op invoer of  koolstofgrenscorrectiemechanisme) is het Europees instrument om een prijs te bepalen voor de koolstof die wordt uitgestoten tijdens de productie buiten de EU, van sommige koolstofintensieve goederen die de EU binnenkomen. De invoerheffing op producten met een hoge koolstofuitstoot die geïmporteerd worden binnen de EU, werd vastgelegd in Verordening EU 2023/956. Bedoeling is om schonere industriële productie in niet-EU-landen aan te moedigen. De CO₂-heffing op invoer werd ingevoerd als aanvulling op het Europese emissiehandelssysteem ETS om 2 redenen: om de decarbonisatie van de Europese industrie verder te ondersteunen en om een einde te maken aan de concurrentieverstoring waarmee Europese producenten te maken hadden. De meststoffensector behoort tot de sectoren die het meest gevoelig zijn voor koolstoflekkage, zeg maar industriële delokalisatie.

Eind december 2025 publiceerde de Europese Commissie diverse teksten over de concrete uitvoering van CBAM. Een gedetailleerde methodologie en een uitgebreide reeks standaardwaarden dienen als leidraad voor de betrokken industrieën om de koolstofkosten te kunnen berekenen. CBAM is sinds 1 januari 2026 voor de betrokken sectoren (o.a. staal, cement en dus ook meststoffen) volledig van kracht en importeurs moeten CO₂‑certificaten kopen.

Na de Europese Raad van Landbouwministers van 7 januari 2026, werd besloten dat een voorstel zal ingediend worden om heffing op invoer van meststoffen tijdelijk op te schorten. De Europese Commissie overweegt hiervoor wel een specifiek wettelijk mechanisme (artikel 27 bis) zodat in uitzonderlijke omstandigheden bepaalde bemestingsproducten tijdelijk en mogelijk met terugwerkende kracht uit de regeling gehaald kunnen worden. Dit voorstel moet nog voorgelegd worden aan de Raad en aan het Europese Parlement, en een beslissing over het voorstel, en aansluitend een eventuele opschorting, zal dus niet voor morgen zijn.

Bovendien zouden ook handelsmaatregelen kunnen worden genomen, met name een gerichte opschorting van bepaalde douanerechten op stikstofhoudende meststoffen (ureum, ammoniak) (MFN-douanerechten). Ten slotte is er ook een versterkt prijsmonitoringmechanisme gepland om snel te kunnen ingrijpen in geval van spanningen op de markt.

Het ziet ernaar uit dat de Europese Commissie  op korte termijn de voorkeur geeft aan technische aanpassingen om de financiële gevolgen van de CBAM te neutraliseren, in plaats van meststoffen formeel uit het toepassingsgebied te verwijderen.

Ondertussen worstelen landbouwers met stijgende kosten en concurrentievermogen, maar voortdurende beleidsonzekerheid en verwarring voor de toelevering bieden geen oplossing.
Als Europese producenten niet meer kunnen concurreren en met grote onduidelijkheid voor de handel, dreigen landbouwers vlotte toegang tot betrouwbare, hoogwaardige meststoffen te verliezen — een risico voor de voedselzekerheid.

De producenten van meststoffen investeren al jaren in decarbonisatie. Maar om dit succesvol te kunnen verderzetten moet het betaalbaar en schaalbaar zijn. Daarvoor zijn nodig: voorspelbaar beleid; beloningen voor lage‑CO₂‑productie; stabiele vraag naar koolstofarme producten en eerlijke kostenverdeling. Zonder consistentie riskeert Europa ook in deze sector nog verder achterop te raken.

Eén ding is zeker, met het bemestingsseizoen voor de deur is het onzekerheid troef voor producenten en handel.